Een conflict over een onbetaalde factuur, een gebrekkig product, een burenruzie of een contract dat niet wordt nagekomen: als partijen er samen niet uitkomen, kan de civiele rechter knopen doorhakken. Dit artikel legt uit hoe een civiele procedure in Nederland verloopt, wat het kost en wanneer u verplicht een advocaat nodig heeft.

Kanton of rechtbank?

Civiele zaken worden behandeld door de rechtbank. Binnen de rechtbank is er een belangrijk onderscheid:

• De kantonrechter behandelt onder meer geldvorderingen tot 25.000 euro, en daarnaast — ongeacht het bedrag — arbeidszaken, huurzaken en consumentenkredietzaken. Bij de kantonrechter mag u zelf procederen; een advocaat is niet verplicht.
• De civiele rechter (handel/familie) behandelt de overige en grotere zaken. Hier geldt in beginsel verplichte procesvertegenwoordiging: u heeft een advocaat nodig.

Dagvaarding of verzoekschrift

Een procedure begint op twee manieren. Bij een dagvaarding laat u de wederpartij door een deurwaarder oproepen om voor de rechter te verschijnen; dit is gebruikelijk bij geschillen zoals onbetaalde facturen of wanprestatie. Bij een verzoekschrift dient u zelf een verzoek in bij de rechtbank; dit komt voor bij bijvoorbeeld ontbinding van een arbeidsovereenkomst of familiezaken.

Het verloop

Nadat de zaak is aangebracht, krijgt de wederpartij gelegenheid om verweer te voeren (de conclusie van antwoord). Vaak volgt daarna een mondelinge behandeling (zitting), waar de rechter vragen stelt en een schikking kan beproeven. Komen partijen er niet uit, dan doet de rechter uitspraak: het vonnis (bij dagvaarding) of de beschikking (bij verzoekschrift). Een eenvoudige zaak kan binnen enkele maanden klaar zijn; een complexe zaak met getuigen of deskundigen duurt langer.

Wat kost het?

De kosten bestaan grofweg uit drie onderdelen:

1. Griffierecht — de bijdrage aan de rechtbank, afhankelijk van de hoogte van de vordering en of u particulier of bedrijf bent. De tarieven worden jaarlijks geïndexeerd.
2. Eventuele advocaat- of deurwaarderskosten.
3. Een proceskostenveroordeling. De verliezer wordt meestal veroordeeld in een deel van de kosten van de winnaar (griffierecht plus een forfaitair bedrag voor rechtsbijstand, het liquidatietarief). Let op: dat dekt zelden de volledige werkelijke kosten.

Met een laag inkomen kunt u in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand (een toevoeging) en een verlaagd griffierecht.

Loont procederen?

Voordat u begint, weegt u de kans van slagen, het financiële belang, de kosten én de verhaalbaarheid af: ook als u wint, moet de tegenpartij het bedrag kunnen betalen. Een nuchtere kosten-batenanalyse voorkomt teleurstellingen. In dit portaal kunt u vergelijkbare uitspraken opzoeken en met de AI-tools een kans- en kostenschatting maken.