Kunstmatige intelligentie zit inmiddels in uw telefoon, uw e-mail en uw zoekmachine. Maar ook in de rechtszaal? Het korte antwoord: een beetje, en onder strenge voorwaarden. Dit artikel legt uit wat er wel en niet gebeurt, en wat u daarover mag vragen.

Wat er in Rotterdam gebeurde

In maart 2025 deed de rechtbank Rotterdam voor het eerst iets nieuws. Bij twee strafzaken gebruikten de rechters een AI-programma om te helpen bij het opschrijven van de strafmotivering — het stuk in het vonnis waarin de rechtbank uitlegt waarom iemand die straf krijgt.

Let op het woord *opschrijven*. De rechtbank benadrukte uitdrukkelijk: de AI heeft geen beslissing genomen, geen beslissing voorbereid en geen afwegingen gemaakt. De rechters bedachten zelf wat er moest staan; het programma hielp bij de formulering. Alle suggesties zijn daarna door de rechters en de griffier nagekeken.

Ook belangrijk: er zijn geen persoonsgegevens en geen details uit het dossier in het programma ingevoerd. En de betrokkenen in die zaken zijn er direct na de uitspraak over geïnformeerd.

Waar de grens ligt

De Rechtspraak heeft zelf vastgelegd wat wel en niet mag. Dat komt hierop neer:

• Wel toegestaan: hulp bij het plannen van zittingen, het anonimiseren van uitspraken, het opzoeken van eerdere rechtszaken, het controleren van termijnen en het maken van samenvattingen.
• Niet toegestaan: het oordeel zelf. Een "robotrechter" die bepaalt of u schuldig bent of wie gelijk krijgt, is uitgesloten. Zolang niet alles waterdicht geregeld is, blijft AI ook weg uit gevoelige processen.

Kort gezegd: AI mag meehelpen met opzoeken en opschrijven, maar niet met beslissen. Uw zaak wordt beoordeeld door een mens.

En uw advocaat?

Ook advocaten gebruiken AI, bijvoorbeeld om snel eerdere uitspraken te vinden. De Nederlandse Orde van Advocaten heeft daar regels voor opgesteld. Voor u zijn drie dingen relevant:

1. Uw advocaat blijft verantwoordelijk. AI is gereedschap, geen collega. Alles wat een AI-programma produceert, moet uw advocaat zelf controleren.
2. Uw gegevens zijn beschermd. Vertrouwelijke stukken horen niet in gratis, openbare AI-tools thuis. Uw advocaat moet weten waar uw gegevens terechtkomen.
3. U mag het weten. Uw advocaat hoort u te informeren over AI-gebruik in uw dossier en daar toestemming voor te vragen.

Wat kunt u zelf doen?

U hoeft niets te accepteren waar u een ongemakkelijk gevoel bij heeft. Deze vragen zijn volstrekt normaal om te stellen:

• Gebruikt u AI bij mijn zaak, en waarvoor precies?
• Komen mijn stukken in een programma van een ander bedrijf terecht?
• Controleert u de uitspraken waar u naar verwijst zelf, bij de bron?

Die laatste vraag is niet overdreven. AI-programma's kunnen overtuigend klinkende maar niet-bestaande uitspraken verzinnen. In het buitenland zijn advocaten daarop betrapt en berispt. Een goede advocaat controleert daarom elke verwijzing.

Kort samengevat

AI helpt in de rechtspraak met zoeken en schrijven, niet met oordelen. De rechter beslist, uw advocaat blijft verantwoordelijk, en u mag altijd vragen hoe het bij u zit. Dat is geen wantrouwen — dat is gewoon goed geïnformeerd zijn.

Wilt u zelf zien hoe rechters hun beslissingen motiveren? In dit portaal kunt u uitspraken opzoeken en lezen, inclusief de twee Rotterdamse zaken waarin dit voor het eerst met AI-hulp werd opgeschreven.