Waar het goed in is

Een taalmodel dat een uitspraak van veertig pagina's terugbrengt tot tien regels doet iets

nuttigs. Concreet werkt het goed voor:

• triage - is deze uitspraak uberhaupt relevant voor mijn vraag?
• orientatie in een rechtsgebied dat u niet dagelijks doet;
• structuur - wat waren de feiten, wat vorderde wie, wat besliste de rechter;
• taal - een uitspraak in begrijpelijk Nederlands voor iemand zonder juridische

opleiding.

Dat zijn geen kleine dingen. Wie twintig zoekresultaten moet doorwerken, wint er echt tijd

mee.

Waar het stilletjes fout gaat

Het probleem met AI-samenvattingen is niet dat ze fout zijn. Het is dat ze *even

overtuigend* klinken als ze fout zijn.

Verzonnen vindplaatsen. Een model dat een ECLI noemt die niet bestaat, ziet er precies

zo uit als een model dat een echte noemt. Het formaat klopt, het jaartal is plausibel, het

gerecht bestaat. Alleen de uitspraak niet.

De omgekeerde uitkomst. Bij uitspraken met "het beroep wordt gegrond verklaard, maar de

rechtsgevolgen blijven in stand" gaat het regelmatig mis. Het model pakt het eerste deel en

laat het tweede weg. De samenvatting zegt dan dat iemand gewonnen heeft, terwijl er

feitelijk niets veranderde.

Verouderd recht. Een uitspraak uit 2015 kan later vernietigd of achterhaald zijn. Een

model dat alleen die ene uitspraak leest, weet dat niet en zegt het dus ook niet.

Overgeneralisatie. "De Hoge Raad heeft geoordeeld dat..." terwijl het ging om een

specifieke casus met feiten die nergens anders zo liggen. Een uitspraak is geen wet.

Hoe u een samenvatting in twee minuten controleert

1. Klik door naar de bron. Elke fatsoenlijke samenvatting geeft een ECLI en een

deeplink. Ontbreekt die, dan is de samenvatting niet controleerbaar en dus niet

bruikbaar.

1. Zoek het dictum. Dat staat achteraan, onder "beslissing" of "uitspraak". Daar staat

wat de rechter daadwerkelijk besliste - niet in de overwegingen ervoor.

1. Kijk of er hoger beroep of cassatie tegen loopt. Op dit portaal staat dat bij

"gerelateerde uitspraken", gebaseerd op de formele relaties uit de bron.

1. Lees de rechtsoverweging zelf bij de passage die u wilt gebruiken. Een samenvatting

citeert u niet; de uitspraak wel.

Hoe wij het hier hebben ingericht

Drie keuzes, en waarom.

Elk antwoord staat op echte uitspraken. De AI-functie krijgt gevonden uitspraken mee als

context en verwijst naar de ECLI's die hij gebruikt. Dat maakt controleren mogelijk, en het

beperkt het verzinnen - al sluit het dat niet uit.

"Gerelateerd" komt uit de citatiegraaf, niet uit woordgelijkenis. Wij hebben uit de

bron-XML 268.350 formele relaties gehaald en uit de teksten 831.917 verwijzingen naar andere

uitspraken. Wat u onder een uitspraak ziet staan, verwijst er dus daadwerkelijk naar of

wordt erdoor genoemd.

De melding staat er zichtbaar bij. U ziet bij de AI-functie dat u met een AI-assistent

praat, welke modellen wij gebruiken en in welk land die draaien. Dat is geen marketing, dat

is [artikel 50 van de AI Act](/juridisch#ai) - en het is bovendien informatie die u nodig

heeft om te bepalen wat u er wel en niet in typt.

De eerlijke conclusie

Een AI-samenvatting is een goede eerste lezing en een slechte laatste. Gebruik hem om te

bepalen wat u gaat lezen, niet om te bepalen wat er staat.

En voor uw eigen situatie: schakel een advocaat of jurist in. Dat is niet de standaardzin

onderaan een blogpost - het is het verschil tussen orientatie en advies, en alleen het

tweede kunt u ergens op aanspreken.